Tesisat, ısıtma, sulama ya da endüstriyel bir proje yapıyorsanız karşınıza ilk çıkan sorulardan biri doğru boruyu seçmektir. Bunun için boru çaplarını ve bu çapların farklı ölçü sistemlerindeki karşılıklarını bilmek gerekir. Çünkü aynı boru bir yerde “DN 25”, başka bir yerde “1 inç”, bir başka yerde “33,7 mm” olarak anılabilir. Bu rehberde boru dış çapları, DN ve inç eşleşmeleri, boru çap ölçüleri tablosunun nasıl okunacağı ve siyah, plastik ve PPRC boru türleri anlatılıyor.
Boru Çaplarının Ölçü Tablosu Kullanımı
Boru ölçüleri üç temel kavramla ifade edilir: nominal çap (DN), inç ve milimetre cinsinden dış çap. Bunların birbirine birebir eşit olmadığını bilmek önemlidir.
- DN (Diametre Nominal): Boru için kullanılan anma çapıdır. Gerçek ölçü değildir, bir sınıflandırma numarasıdır. DN 50 demek borunun içi ya da dışı tam 50 mm demek değildir.
- İnç: Özellikle tesisatta alışılmış ölçü birimidir. Borunun “yarım inç” ya da “bir inç” olarak anılması buradan gelir. Bu değer de gerçek bir ölçü değil, geleneksel bir adlandırmadır.
- Dış çap (mm): Borunun dışının gerçek ölçüsüdür. Bağlantı elemanları ve rakorların uyumu bu ölçüye göre belirlenir.
Tabloları kullanırken önce elinizdeki ölçünün hangi birimde olduğunu belirleyin, sonra diğer ölçü sistemindeki karşılığına bakın. Yaygın çelik (siyah) borular için sık kullanılan eşleşmeler şöyledir:
- DN 15 yaklaşık 1/2 inç, dış çap yaklaşık 21,3 mm
- DN 20 yaklaşık 3/4 inç, dış çap yaklaşık 26,9 mm
- DN 25 yaklaşık 1 inç, dış çap yaklaşık 33,7 mm
- DN 32 yaklaşık 1 1/4 inç, dış çap yaklaşık 42,4 mm
- DN 40 yaklaşık 1 1/2 inç, dış çap yaklaşık 48,3 mm
- DN 50 yaklaşık 2 inç, dış çap yaklaşık 60,3 mm
Buradan DN 32 kaç inç sorusunun yanıtını da görebilirsiniz: yaklaşık 1 1/4 inç. Üretici ve standarda göre küçük farklar olabileceğinden, satın alma öncesinde ürün katalogunu ya da teknik föyü kontrol etmek en güvenlisidir. Boru diş ölçüleri ise boru dış çapından farklıdır; dişli bağlantılarda ölçü, genellikle inç cinsinden adlandırılan boru dişi standardına göre belirlenir. Bu yüzden bir rakoru boruya takmadan önce hem diş tipini hem de çapı doğrulayın.
Siyah Boru Çapları Tablosu / Siyah Boru Nedir?
Siyah boru, yüzeyi galvaniz gibi bir çinko kaplama içermeyen, üretim sürecinden gelen koyu rengini koruyan çelik borudur. Dayanıklı olması nedeniyle ısıtma tesisatlarında, doğal gaz dışındaki bazı endüstriyel hatlarda, yangın tesisatında, iskele ve yapısal uygulamalarda yaygın olarak kullanılır. Sıcak sistemlerde ve yüksek basınçlı hatlarda tercih edilmesinin nedeni mukavemetidir. Dikişli ve dikişsiz olmak üzere iki üretim türü vardır; dikişsiz borular yüksek basınç gerektiren uygulamalarda öne çıkar.
Siyah boruların çapı DN ile gösterilir ve duvar kalınlığı serisine göre farklı ağırlıklara sahip olabilir. Korozyona karşı korunması gereken ortamlarda boyama ya da kaplama uygulanır. Tesisat projesi yapıyorsanız ihtiyaç duyulan debiye ve basınca göre çap ve et kalınlığı seçimini bir makine ya da tesisat mühendisine danışarak yapın. Isı ve enerji sistemleri ile ilgileniyorsanız güneş enerjisi ile su ısıtma yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Plastik Boru Çapları Tablosu / Plastik Boru Nedir?
Plastik borular; PVC, PE (polietilen), PP gibi polimerlerden üretilir. Hafif olmaları, korozyona uğramamaları ve kolay montaj edilmeleri nedeniyle içme suyu, kanalizasyon, sulama ve drenaj uygulamalarında sık tercih edilir. Plastik borularda çap genellikle doğrudan milimetre cinsinden dış çap ile belirtilir; örneğin 20, 25, 32, 40, 50, 63, 75, 90 ve 110 mm gibi. Sulama ve içme suyu hatlarında kullanılan PE borularda dış çapın yanında basınç sınıfı (PN) da önemlidir. Aynı çapa sahip iki boru farklı et kalınlığına ve dolayısıyla farklı basınç dayanımına sahip olabilir.
Plastik boruyu seçerken kullanım yerini (içme suyu, atık su, sulama), ortam sıcaklığını ve güneş ışığına maruz kalma durumunu dikkate alın. Birçok plastik boru, doğrudan güneş altında zamanla dayanıklılığını kaybedebilir.
PPRC Boru Çapları Tablosu / PPRC Boru Nedir?
PPRC (polipropilen random kopolimer) boru, sıcak ve soğuk su tesisatlarında en yaygın kullanılan plastik boru türlerinden biridir. Isıya dayanıklıdır, kireçlenmeye ve paslanmaya karşı dirençlidir ve özel ısıtıcı makine ile yapılan kaynak (polifüzyon) sayesinde sızdırmaz birleşim sağlar. Bu özellikleri nedeniyle konutlarda ve iş yerlerinde bina içi tesisat için sıkça tercih edilir. Sıcak su hatlarında genellikle daha yüksek basınç sınıfına sahip borular, soğuk su hatlarında ise daha düşük sınıf borular seçilir.
PPRC borularda çap, dış çap olarak milimetre cinsinden verilir. Yaygın ölçüler 20, 25, 32, 40, 50, 63, 75, 90 ve 110 mm’dir. Bu ölçüler yaklaşık olarak DN 15, DN 20, DN 25, DN 32, DN 40, DN 50, DN 65, DN 80 ve DN 100 adlandırmalarına karşılık gelir; ancak eşleşme bire bir değildir, bu yüzden üretici tablosuna bakılmalıdır. Kullanım alanını elektrik ve enerji tarafında düşünenler için elektriksel direnç nedir ve nerelerde kullanılır ile güneş paneli ne işe yarar yazıları da faydalı olabilir.
Doğru Boru Çapı Nasıl Seçilir?
- Debi ve hız: Borudan geçecek su ya da akışkan miktarını belirleyin. Çok dar boru basınç kaybı ve gürültü yaratır.
- Basınç sınıfı: Hattın çalışma basıncına uygun PN değerini seçin.
- Sıcaklık: Sıcak su hatları için sıcaklığa dayanıklı malzeme kullanın.
- Bağlantı elemanları: Rakor, dirsek ve vana ölçülerinin aynı standartta olduğundan emin olun.
- Standart ve belge: Ürünün ilgili standartlara uygunluğunu kontrol edin.
Kısacası boru çaplarını doğru okumak, hatalı alışverişi ve sızıntı gibi sorunları önler. Elinizdeki tablo bilgilerini her zaman ürün üreticisinin güncel teknik verileriyle karşılaştırın ve büyük projelerde bir uzmandan destek alın.